Poprzednia

ⓘ Kościół katolicki w Polsce – największa wspólnota wyznaniowa w Polsce, kierowana przez biskupów należących do Konferencji Episkopatu Polski. Od 2014 roku przewo ..




Kościół katolicki w Polsce
                                     

ⓘ Kościół katolicki w Polsce

Kościół katolicki w Polsce – największa wspólnota wyznaniowa w Polsce, kierowana przez biskupów należących do Konferencji Episkopatu Polski. Od 2014 roku przewodniczącym Konferencji Episkopatu Polski jest Stanisław Gądecki, arcybiskup metropolita poznański. Według danych przekazywanych do GUS w 2017 roku liczył 32.91 miliona ochrzczonych, w 10 263 parafiach. Według danych Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego w 2016 w mszach uczestniczyło 36.7% zobowiązanych wiernych, a 16% przystąpiło do komunii.

                                     

1.1. Historia Chrzest Polski

Według jednej z hipotez jako pierwsze, wraz z południowymi wpływami, na tereny obecnej południowej Polski dotarło chrześcijaństwo w obrządku wschodnim m.in. poprzez działalność braci Cyryla i Metodego według "Żywotu św. Metodego” miał wówczas zostać ochrzczony nieznany z imienia książę Wiślan. Domniemane podporządkowanie Wiślan i innych południowych plemion państwu wielkomorawskiemu, a potem, prawdopodobnie, na krótko Czechom spowodowało, że to Polanie, jako najsilniejszy i niezależny ośrodek, zjednoczyli pod swoim przywództwem ziemie polskie.

Jako pierwszy z historycznych Piastów, prawdopodobnie w Wielką Sobotę 14 kwietnia 966 data symboliczna, przyjął chrzest Mieszko z rąk duchownego obrządku łacińskiego, biskupa Jordana. To wydarzenie stało się oficjalnym początkiem działalności Kościoła katolickiego w Polsce. W roku 968 ustanowiono w Poznaniu siedzibę biskupa misyjnego. Według kronikarzy Bolesław I Chrobry, syn Mieszka, utwierdzał wiarę chrześcijańską wśród poddanych, czasem nawet przy użyciu siły.

Na zjeździe gnieźnieńskim w roku 1000 zwołano synod, który zatwierdził pierwszą archidiecezję dla całej Polski z siedzibą w Gnieźnie. Utworzono też trzy nowe biskupstwa. Pierwszy podział administracyjny Kościoła wyglądał następująco:

  • diecezja kołobrzeska od 1000 do 1007/1015
  • diecezja wrocławska od 1000 do ok. 1031/1032, restytuowana w 1051
  • archidiecezja gnieźnieńska od 1000 do 1038, restytuowana w 1075
  • diecezja krakowska od 1000
  • diecezja poznańska.

Już pomiędzy rokiem 1007 a 1015 w wyniku nawrotu rodzimej wiary Słowian upadła diecezja kołobrzeska. W latach 30. XI wieku nastąpił powrót ludności ku dawnej religii, którego kulminacją był wybuch powstania ludowego w 1037 r., skierowanego przeciwko rozwijającym się stosunkom feudalnym i wprowadzaniu chrześcijaństwa. Skutkiem był upadek diecezji wrocławskiej, a w roku 1038 w wyniku najazdu Brzetysława I upadek metropolii gnieźnieńskiej i diecezji poznańskiej. Utrzymała się tylko diecezja krakowska gdzie nie dotarła ani fala buntu, ani najazd Brzetysława, gdy zajęto Śląsk i złupiono Wielkopolskę grabiąc cenne relikwie kościelne, które następnie biorący udział w wyprawie biskup praski Sewer uroczyście złożył w katedrze św. Wita w Pradze. Powstanie ostatecznie zdławione zostało w latach 40. XI wieku przez Kazimierza Odnowiciela przy pomocy rycerstwa niemieckiego. Przystąpiono wówczas do wzmożonego zwalczania dawnej religii, jej ośrodków i kultów, niszczenia powstałych wówczas świątyń i posągów oraz rozbudowy administracji kościelnej i odbudowy zniszczonych lub porzuconych wcześniej kościołów. W roku 1051 Kazimierz Odnowiciel restytuował diecezję śląską wrocławską najprawdopodobniej w Ryczynie. Prawdopodobnie w roku 1075 król Polski Bolesław Śmiały przywrócił metropolię gnieźnieńską i diecezję poznańską, reorganizował polski Kościół katolicki oraz przeniósł siedzibę diecezji śląskiej z powrotem do Wrocławia.

                                     

1.2. Historia Rozwój chrześcijaństwa

Do czasów Władysława II Kościół w Polsce miał następującą strukturę:

  • diecezja łucka łacińska i rusińska
  • diecezja chełmska łacińska i rusińska
  • diecezja krakowska
  • diecezja kamieniecka
  • diecezja włodzimierska łacińska i rusińska; diecezja łacińska przeniesiona później do Łucka
  • diecezja kujawska
  • diecezja turowska
  • diecezja miśnieńska
  • diecezja wrocławska
  • archidiecezja gnieźnieńska
  • diecezja płocka
  • diecezja lubuska
  • diecezja przemyska łacińska i rusińska
  • metropolia gnieźnieńska
  • diecezja kamieńska – później podległa bezpośrednio papiestwu
  • diecezja poznańska – początkowo niezależna od Gniezna

W 1376 utworzono drugą metropolię w Haliczu od 1414 we Lwowie z diecezjami łacińskimi na Rusi Białoruś i Ukraina.

W 1596 w wyniku Unii brzeskiej doszło do połączenia Kościoła Katolickiego i Prawosławnego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a po odrzuceniu unii przez część hierarchii i wiernych prawosławnych dyzunia, do powstania w ramach Kościoła Katolickiego odrębnego obrządku rusińskiego z własną hierarchią i strukturą diecezjalną. W 1630 lwowski biskup Mikołaj Torosowicz Kościoła ormiańskiego złożył publicznie we Lwowskim kościele Karmelitów katolickie wyznanie wiary i w 1635 powtórzył je przed papieżem Urbanem VII, co doprowadziło do powstania w Rzeczypospolitej Obojga Narodów odrębnego obrządku ormiańskiego z własną hierarchią i strukturą diecezjalną.

W 1783 utworzono metropolię w Mohylewie dla diecezji zabranych Polsce. W 1818 utworzono czwartą metropolię w Warszawie dla Królestwa Polskiego.

                                     

1.3. Historia Reformacja i kontrreformacja

Reformacja pojawiła się na ziemiach polskich w latach 20. XVI w. i trwała do połowy XVII w., kiedy ostatecznie zwyciężyła kontrreformacja. W odróżnieniu od reformacji zachodnioeuropejskiej, polska reformacja nie wywarła niemal żadnego wpływu na ludność chłopską, ograniczając się do szlachty i magnatów wśród których powstały grupy kalwinistów i braci polskich oraz mieszczaństwa wyznającego głównie luteranizm. Polska stała się jednym z ośrodków zwalczających unitarianizm. Należący do tego nurtu bracia polscy wyróżnili się nowatorskimi poglądami społecznymi i filozoficznymi.

Do XVII w. Polska była krajem, w którym stosunkowo duża część mieszkańców należała do zborów protestanckich. Swoje siedziby mieli tu na przykład bracia polscy. Wśród mieszczan, zwłaszcza w miastach takich jak Gdańsk czy Toruń, dominowali luteranie, wśród szlachty było wielu kalwinistów. Niechęć do tych grup zaczęła narastać podczas wojny ze Szwedami, ponieważ protestantów posądzano o sprzyjanie najeźdźcy, gdyż król szwedzki sam był protestantem.



                                     

1.4. Historia II Rzeczpospolita

Kościół katolicki w II Rzeczypospolitej był reprezentowany przez cztery obrządki ryty. Według urzędowych wykazów diecezjalnych schematyzmów w 1931 roku wiernych Kościoła było 23 mln 175 tys. osób, w tym:

Ogólna liczba ludności Polski w 1931 r. wynosiła 31 mln 915 tys. osób.

                                     

1.5. Historia II wojna światowa

Lata 1939–1944 były czasem silnych prześladowań duchowieństwa Kościoła katolickiego przez okupanta niemieckiego i sowieckiego. Z dotychczasowych ustaleń wynika, że hitlerowcy zamordowali 1832 księży i kleryków diecezjalnych, 357 księży i kleryków zakonnych, 205 braci zakonnych oraz 289 zakonnic polskiego pochodzenia. Na terenie samego Generalnego Gubernatorstwa zginęło ogółem 466 księży, z czego 117 zostało rozstrzelanych, a pozostali zmarli w obozach koncentracyjnych.

Polskich księży więziono w kilku niemieckich obozach koncentracyjnych: Stutthof, Oranienburgu, Sachsenhausen, Nordhausen, Buchenwaldzie, Gross-Rosen i innych. W samym Oświęcimiu zabito 167 duchownych z 416 tam przebywających. Na terenie III Rzeszy najwięcej polskich duchownych zostało zamordowanych w Dachau gdzie utworzono specjalny, wydzielony blok dla duchowieństwa tzw. Priesterblock. W obozie tym uwięziono w sumie 1780 polskich księży z czego 868 zostało zamordowanych.

Strat osobowych Kościoła katolickiego pod okupacją radziecką do dziś nie udało się jednoznacznie oszacować. Wynika to ze złożoności problemu, braku źródeł. Przypuszcza się, że były procentowo większe, a wielu księży i duchowieństwa zakonnego zostało zesłanych w głąb Rosji – zwłaszcza do syberyjskich gułagów.

W rezultacie wojny i okupacji ziem polskich w niektórych diecezjach brakowało do 49% duchownych. Tak właśnie sytuacja prezentowała się w diecezji włocławskiej, gnieźnieńskiej i chełmińskiej, czyli na terenach wcielonych przez okupanta niemieckiego do III Rzeszy. Pozostałe placówki również odczuły podobne efekty.

Wraz z rządem II RP, kraj opuścił prymas – kard. August Hlond. Początkowo przebywał w Watykanie. Następnie udał się do Francji, gdzie został aresztowany przez Gestapo i internowany w jednym z klasztorów. Pod jego nieobecność w okupowanym kraju na terenie GG Kościołem zarządzał kard. Adam Stefan Sapieha – metropolita krakowski. Natomiast na obszarach bezpośrednio wcielonych do III Rzeszy, biskup pomocniczy diecezji poznańskiej i administrator apostolski metropolii poznańskiej oraz gnieźnieńskiej – Walenty Dymek.

Spośród wielu ówczesnych osobowości Kościoła katolickiego w Polsce na kartach historii zapisali się: św. Maksymilian Maria Kolbe – założyciel Niepokalanowa oraz duchowny, który poświęcił swoje życie za innego więźnia; bł. Stefan Wincenty Frelichowski – patron harcerstwa Rzeczypospolitej; bł. Michał Kozal – biskup zamordowany w Dachau i 108 błogosławionych męczenników.

Duchowni Kościoła katolickiego w Polsce brali również czynny udział w tworzeniu podziemnego oporu przeciwko okupantom. Ich najważniejszą rolą była posługa kapłańska w oddziałach partyzanckich, pomoc Żydom, pomoc w zorganizowaniu żywności, jak również pełnili funkcje łączników i informatorów. Hierarchowie jak kard. Adam Stefan Sapieha byli łącznikami krajowych placówek AK z rządem na uchodźstwie.

                                     

1.6. Historia 1944–1989

W wyniku działań wojennych, zmiany granic, wysiedleń ludności ukraińskiej i niemieckiej oraz przesiedleń ludności polskiej dokonanych w latach 1945–1949 z terenów włączonych do ZSRR, zmieniła się struktura wyznaniowa i narodowościowa Polski. W 1938 r. obywatele wyznania rzymskokatolickiego stanowili 65% mieszkańców Polski, natomiast po 1945 roku mieszkało w kraju ok. 23 mln katolików co stanowiło 97.7% ludności. Polityka wyznaniowa władz po 1944 roku nastawiona była na uniezależnienie Kościoła katolickiego od Watykanu i budowaniu kościoła narodowego, wspieraniu małych kościołów i związków wyznaniowych, wśród których wymienić należy m.in. Kościół polskokatolicki oraz ograniczaniu roli Kościoła katolickiego jedynie do wąsko pojętego kultu i posługi religijnej oraz wyłączenia go z działalności oświatowej, wychowawczej i charytatywnej.

W 1945 roku Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej uznał, że konkordat z 1925 roku nie obowiązuje na skutek jednostronnych posunięć Stolicy Apostolskiej, sprzecznych ze zobowiązaniami konkordatowymi. Zarzucono stronie kościelnej złamanie art. IX w powiązaniu z art. XII. w związku z dokonanymi przez Watykan zmianami granic diecezji po napaści Niemiec na Polskę w roku 1939 i mianowaniem biskupa Karla Spletta, będącego obywatelem Niemiec, administratorem diecezji chełmińskiej. Jako argument, przytaczano też fakt ucieczki nuncjusza Filippo Cortesi we wrześniu 1939 r. z Polski. Po sfałszowanych wyborach do Sejmu w styczniu 1947 roku oraz wybraniu Bolesława Bieruta na urząd prezydenta, wzmogły się represje wobec Kościoła. W październiku 1947 roku podczas ogólnokrajowej odprawy funkcjonariuszy MBP poruszano zagadnienie redukcji wpływów Kościoła. Dyrektor Departamentu V płk. Julia Brystiger przedstawiła plan rozbudowy sieci agenturalnej odpowiedzialnej za rozpracowywanie instytucji kościelnych. Utworzona pod koniec 1948 roku PZPR powołała komisję w celu "ustalenia linii wobec kleru”, której wykonawcą został gen. Stanisław Radkiewicz. W lipcu 1949 roku Święte Oficjum wydało dekret, grożąc ekskomuniką katolikom należącym do partii komunistycznej lub współpracującymi z komunistami. Dekret zbiegł się w czasie z wydarzeniem nazywanym "cudem lubelskim ”, któremu towarzyszyły manifestacje uczuć religijnych. 19 lipca 1949 roku Hilary Minc zaproponował działania, które miały doprowadzić do rozłamu w Kościele. Inicjatywa zakładała stworzenie grupy duchownych współpracujących z władzami i oddzielenie ich od reszty hierarchii kościelnej. Postulowano przedłożenie wszystkim duchownym i katechetom deklaracji lojalności, która w zamyśle miała prowadzić do podziałów. W tym samym miesiącu wpisano wszystkich księży do rejestrów podatkowych z obowiązkiem deklarowania wszystkich przychodów w tym z ofiar, opłat za śluby czy pogrzeby. W sierpniu 1949 roku zmieniono przepisy o stowarzyszeniach, które od tej pory musiały zgłosić swoje istnienie w urzędzie lub ulegały rozwiązaniu. Przepisy ułatwiały rozpoznanie organizacji przez resort bezpieczeństwa. Zmusiło to Episkopat do rozwiązania wszystkich zrzeszeń religijnych.

Po nadużyciach do jakich doszło we wrocławskim oddziale Caritas na przełomie 1949 i 1950 roku władze państwowe wykorzystując sytuację przystąpiły do likwidacji tej organizacji. Likwidowano prasę i wydawnictwa katolickie, faktycznie zlikwidowano główną organizację charytatywną Caritas, proces przejmowania placówek zakończono w marcu 1952 roku. Dokonano nacjonalizacji kościelnych majątków ziemskich. Umożliwiła to ustawa z 20 marca 1950 roku o przejęciu dóbr martwej ręki, i utworzeniu w ramach rekompensaty Funduszu Kościelnego. Władzom komunistycznym nie udało się zlikwidować, ani przejąć Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Rozbijaniu jedności Kościoła posłużyło powołanie do istnienia Komisji Księży przy Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, którego członków popularnie nazywano księżmi patriotami. Należeli do nich duchowni dyspozycyjni wobec władzy komunistycznej. Władze komunistyczne założyły też całkowicie zależne od siebie Stowarzyszenie Pax, którego przewodniczącym był Bolesław Piasecki. Pax wydawał prasę określającą się jako "katolicka”: Słowo Powszechne oraz Dziś i Jutro. Od listopada 1950 roku z inicjatywy Piaseckiego powstała Komisja Intelektualistów i Działaczy Katolickich, skupiająca ludzi cieszących się w społeczeństwie autorytetem.

Początkowo na czele Kościoła w Polsce stał prymas kard. August Hlond. Po jego śmierci w 1948 prymasem został abp Stefan Wyszyński. W 1950 r. doprowadził on do czasowego unormowania stosunków między rządem komunistycznym a Episkopatem zawierając porozumienie określające niektóre warunki działalności Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce. Kompromis został przeforsowany przez abp. Wyszyńskiego wbrew woli biskupów. Spotkał się również z chłodnym przyjęciem Stolicy Apostolskiej. Porozumienie miało wymiar wyłącznie fasadowy. Kilka dni po zawarciu porozumienia rząd powołał do życia UdSW. W maju 1950 roku Bierut pisał do Stalina: "Na bazie tego pożytecznego dla nas kompromisu będziemy rozwijać dalsze natarcie w celu ograniczenia wpływu Kościoła katolickiego w naszym kraju”. W tym samym miesiącu gen. Radkiewicz otrzymał od Bieruta polecenie aby MBP nadal stosowało instrukcje dotyczące represji i ograniczenia wpływów Kościoła. Próbując łagodzić sytuację 9 czerwca 1950 roku Episkopat wydał deklarację do wiernych, w której popierał apel sztokholmski. Według danych kościelnych około pięciuset księży, którzy odmówili podpisania apelu usunięto ze stanowiska katechety, zamykano domy zakonne. W wyniku "odkrycia” składów broni i "ośrodków szpiegowskich” w klasztorach, zaczęły się aresztowania księży. W styczniu 1951 roku przeprowadzono pierwszy z procesów pokazowych. Ks. Zbigniew Gadomski i ks. Piotr Oborski oskarżeni zostali o współudział w zabójstwie i konspiracje z Armią Podziemną. Przyśpieszono laicyzację szkolnictwa tworząc szkoły bezwyznaniowe, zlikwidowano blisko sześćdziesiąt niższych seminariów zakonnych.

Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22 lipca 1952 r. wprowadziła rozdział Kościoła od państwa. W art. 70 ust. 2 stwierdzono: "Kościół jest oddzielony od państwa. Zasady stosunku państwa do kościoła oraz sytuację prawną i majątkową związków wyznaniowych określają ustawy”.

Lata 1952–1953 przyniosły aresztowanie i trzyletnie internowanie prymasa Wyszyńskiego, procesy m.in. proces bp. Czesława Kaczmarka, i proces Kurii Krakowskiej, w których padały wyroki śmierci i długoletniego więzienia. Wypędzono z diecezji katowickiej trzech biskupów: Stanisława Adamskiego, Juliusza Bieńka, Herberta Bednorza. Z archidiecezji krakowskiej wypędzono bp. Eugeniusza Baziaka.

9 lutego 1953 roku Rada Państwa wydała dekret o obsadzaniu stanowisk duchownych, uzależniając decyzję o nominacjach od zgody organów państwowych. Następnie 13 maja 1953 rząd wydał rozporządzenie wykonawcze dekretu z 9 lutego 1953. Prawo to służyło również do wymuszania zwolnienia księży uznanych za niewygodnych. W odpowiedzi 8 maja 1953 biskupi skierowali do władz list "Non possumus” Nie możemy, w którym wyrazili sprzeciw wobec działań rządu. List ten został upubliczniony podczas procesji Bożego Ciała w Warszawie 4 czerwca 1953. Rozpoczęło to okres represji wobec duchowieństwa. 25 września 1953 aresztowano prymasa na podstawie uchwały nr 700/53 przyjętej przez Prezydium Rządu. Trzy dni później na nadzwyczajnej Konferencji Plenarnej Episkopatu zgodnie z oczekiwaniami władz hierarchowie wybrali bp. Michała Klepacza na nowego przewodniczącego Episkopatu oraz wydali oświadczenie do wiernych akceptujące działania rządu, którego podpisania odmówił jedynie ks. Wojciech Zink, rządca diecezji warmińskiej, za co został aresztowany 2 października. 17 grudnia 1953 biskupi w Belwederze złożyli ślubowanie na wierność PRL. Miało to deprecjonować wizerunek Kościoła w społeczeństwie jako niezależnej siły moralnej w kraju. Wkrótce również księża zostali zobowiązani od ślubowania wierności PRL przed urzędnikami publicznymi zarówno już piastujący swoje stanowiska jak też oczekujący na ich objęcie. Episkopat wydał memoriał do Rady Ministrów, w którym zadeklarowali, że jeśli państwo nie pozwoli na obsadzanie stanowisk kościelnych właściwymi ludźmi to nie będą obsadzać stanowisk.

Z ustaleń Zygmunta Zielińskiego w latach 1945–1953 w wyniku działań aparatu represji śmierć poniosło 37 księży diecezjalnych, 350 zesłano, 700 uwieziono, a 900 wypędzono. Pośród zakonników i zakonnic zginęło 54 osoby, 200 zesłano, a 300 wypędzono. Podobne statystyki oszacował resort bezpieczeństwa.

Wraz z nastaniem odwilży gomułkowskiej 1956 stosunki państwa i Kościoła uległy zmianie. W 1956 wznowiono wydawanie "Tygodnika Powszechnego” i miesięcznika "Znak”, w 1959 w Krakowie powstał Społeczny Instytut Wydawniczy "Znak”. Rozpoczęto realizację programu duszpasterskiego określanego jako Wielka Nowenna poprzedzającego uroczyste obchody milenium chrztu Polski 1966. W 1964 zmarł na skutek prześladowań ze strony władz komunistycznych Władysław Findysz.

Władze także w latach 60. kontynuowały politykę ograniczania roli Kościoła w Polsce. Kościół katolicki był inwigilowany przez Urząd Bezpieczeństwa, a następnie przez Służbę Bezpieczeństwa SB. Przy SB funkcjonował specjalny Departament IV zajmujący się zwalczaniem Kościołów i związków wyznaniowych. Każdy kleryk wstępując na I rok seminarium duchownego miał zakładaną teczkę przez SB. Część z kandydatów do stanu duchownego była zmuszona odbyć dwuletnią służbę wojskową w specjalnych jednostkach dla kleryków. Próbowano ich tam indoktrynować w duchu marksistowsko-leninowskim, nasyłano prostytutki i szykanowano za prowadzenie praktyk religijnych. Po 1945 część duchowieństwa współpracowała z SB. W 1976 tajnymi współpracownikami SB było 2309 polskich duchownych 9.17%.

W latach 70. i 80. XX wieku nie zmieniło się nastawienie władz komunistycznych do Kościoła. Wciąż istniały problemy z uzyskiwaniem przez duchownych zgody na budowę kościoła, zdobywaniem materiałów budowlanych i przydziału papieru dla istniejących wydawnictw katolickich. Prasa katolicka była poddana silnej cenzurze. W tym czasie funkcjonariusze SB doprowadzali do śmierci lub dokonywali głośnych morderstw na księżach: w 1976 na ks. Romanie Kotlarzu, w 1984 na ks. Jerzym Popiełuszce, w 1989 na ks. Stanisławie Suchowolcu, ks. Stefanie Niedzielaku, ks. Sylwestrze Zychu.

16 października 1978 kard. Karol Wojtyła został wybrany papieżem. Odbył on 3 kolejne pielgrzymki do Polski: pierwszą w 1979 roku, drugą w 1983 roku i trzecią w 1987 r. W 1981 zmarł prymas kard. Stefan Wyszyński. Jego następcą został abp Józef Glemp.



                                     

1.7. Historia Od 1989

W 1989 Polska i Stolica Apostolska nawiązały stosunki dyplomatyczne: 17 lipca została ustanowiona nuncjatura apostolska w Polsce, natomiast w Watykanie utworzono ambasadę polską. W 1990 w publicznych szkołach podstawowych i średnich wprowadzono katechizację. Decyzję w tej sprawie podjął minister edukacji narodowej w sierpniu tegoż roku, a poprzedziło ją wezwanie Konferencji Episkopatu Polski z początku maja. Sprawa trafiła do Trybunału Konstytucyjnego, wedle którego nauczanie religii nie naruszało świeckości szkoły i neutralności państwa. W 1991 w Toruniu powstało Radio Maryja. W latach 1991–2002 Jan Paweł II odbył do Polski 5 kolejnych podróży apostolskich: 51. 1991, 64. 1995, 78. 1997, 87. 1999, 98. 2002. W 1992 Jan Paweł II wydał bullę Totus Tuus Poloniae populus reformującą podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce. W 1993 zawarty został konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską ratyfikowany w 1998. W 1998 w Warszawie założona została Fundacja "Lux Veritatis”, której prezesem został o. Tadeusz Rydzyk; od 2003 fundacja jest operatorem Telewizji Trwam. W 1999 utworzono Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. W 2002 rozpoczęto budowę Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie. W 2006 podróż apostolską do Polski odbył Benedykt XVI.

W 2019 w kontekście ujawnienia przypadków pedofilii popełnionych przez polskich duchownych katolickich dziennik "Gazeta Wyborcza” zarzucił grupie polskich biskupów ukrywanie tych przestępstw. Zarzuty dotyczą następujących biskupów: Alojzy Orszulik, Piotr Greger, Kazimierz Nycz, Ignacy Jeż, Henryk Gulbinowicz, Marian Gołębiewski, Jan Tyrawa, Edward Janiak, Sławoj Leszek Głódź, Stanisław Stefanek, Marian Przykucki, Zygmunt Kamiński, Andrzej Dzięga, Edmund Piszcz, Wojciech Ziemba, Józef Górzyński, Henryk Hoser, Marek Jędraszewski, Józef Michalik, Jan Wątroba, Tadeusz Gocłowski. Duży rezonans społeczny wywołały filmy dokumentalne na temat zjawiska pedofilii w Kościele w Polsce: "Tylko nie mów nikomu” 2019 i "Zabawa w chowanego” 2020 w reżyserii Tomasza Sekielskiego.

                                     

2. Podział administracyjny

W Polsce istnieje 14 metropolii rzymskokatolickich. Metropolie są podzielone na 41 diecezji w tym 14 archidiecezji. Diecezje są podzielone na 1057 dekanatów.

Metropolie rzymskokatolickie:

  • metropolia warmińska
  • metropolia białostocka
  • metropolia gdańska
  • metropolia lubelska
  • metropolia warszawska
  • metropolia poznańska
  • metropolia katowicka
  • metropolia częstochowska
  • metropolia szczecińsko-kamieńska
  • metropolia łódzka
  • metropolia gnieźnieńska; patrz też: arcybiskupi gnieźnieńscy i prymasi Polski
  • metropolia krakowska
  • metropolia przemyska
  • metropolia wrocławska

Metropolia greckokatolicka przemysko-warszawska obrządku bizantyjsko-ukraińskiego dzieli się na 1 archidiecezję i 1 diecezję.

Ordynariat wiernych obrządku ormiańskiego liczy 3 parafie.

Wierni obrządku bizantyjsko-słowiańskiego neounickiego należą do 1 parafii w Kostomłotach.

                                     

3. Współczesna statystyka wiernych

Według publikacji Głównego Urzędu Statystycznego: Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2017 liczba osób ochrzczonych w poszczególnych obrządkach rytach w 2017 roku wynosiła:

  • neounicki 124.
  • łaciński 32 910 tys.,
  • ormiański 670,
  • greckokatolicki 55 tys.,

Największą wspólnotę religijną w Polsce stanowi Kościół katolicki, który w roku 2017 obejmował około 32.91 mln ochrzczonych, co oznacza, że w obrządku rzymskokatolickim ochrzczonych było 87% mieszkańców Polski. W roku 2008 liczba ochrzczonych wynosiła niemal 33.69 mln.

Według autodeklaracji respondentów CBOS w 2012 roku za katolików uważa się około 93.0% populacji, lecz światopogląd zaledwie 8% Polaków pokrywa się z doktryną Kościoła katolickiego. Wierzenia wielu Polaków cechuje bowiem daleko posunięta wybiórczość oraz synkretyzm, niektórzy włączają do swojego światopoglądu obok tradycyjnych pojęć katolickich również idee zaczerpnięte z religii niechrześcijańskich, takie jak np. wiara w reinkarnację 26% lub przeznaczenie 66%. Według badań CBOS z 2012 roku 45% Polaków w sprawach wiary stosuje się do zaleceń Kościoła, 47% wierzy na swój sposób, a 6% deklaruje się jako niewierzący, niezdecydowani lub obojętni religijnie. W Polsce regularnie praktykuje około 40% wszystkich wierzących i jest to po Malcie najwyższy wskaźnik w Europie. Dla porównania w latach 80. praktykowało ponad 50%. Najmniej religijne są wspólnoty rzymskokatolickie w wielkich miastach. W Warszawie, Szczecinie i Łodzi do kościoła uczęszcza regularnie niecałe 20% społeczeństwa. Badanie CBOS z listopada 2011 roku wykazało, że 95% mieszkańców Polski deklaruje się jako katolicy. Jest to, po Malcie, największy odsetek w Europie. Według Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego wierzący w Boga stanowią 80% ludności Polski taki też jest wynik badania Eurobarometer 2010. W 2011 roku liczba osób ochrzczonych przez polski Kościół katolicki, wynosząca 33 399 328, stanowiła 86.66% populacji Polski, szacowanej na 538 447 osób. Liczba ochrzczonych obejmuje również wszystkie osoby, które wystąpiły z Kościoła.

W 2010 zarejestrowano 459 aktów apostazji na terenie Polski.

Według CBOS Kościołowi katolickiemu ufa 57% Polaków sondaż CBOS z marca 2015 r. ujawnia podobny stopień zaufania, gdy pytano o główne prawdy wiary. Z badań przeprowadzonych przez ISKK wynika, że w 2016 roku w niedzielnej mszy świętej uczestniczyło średnio 36.7% zobowiązanych katolików 82% wszystkich wiernych co nie obejmuje dzieci do lat siedmiu, chorych i ludzi starszych o ograniczonych możliwościach poruszania się. Dla porównania w roku 2015 w niedzielnej mszy uczestniczyło 39.8% wszystkich wiernych. Natomiast komunię św. w 2016 przyjęło 16.1%, spadek o 1 punkt procentowy od 2015. Najwyższy wskaźnik uczestniczących we Mszy św. odnotowano w diecezjach: tarnowskiej 66.9%, rzeszowskiej 60.5% i przemyskiej 56.4%. Najniższy zaś w diecezjach szczecińsko-kamieńskiej 22.7%, łódzkiej 23.4% i koszalińsko-kołobrzeskiej 24.4%.

Badania statystyczne są prowadzone od 1980 roku. Od tego czasu systematycznie i stopniowo obserwowany jest spadek liczby osób uczestniczących w niedzielnej Mszy Św., w 2016 – 36.7% zobowiązanych wiernych.

                                     

4. Organizacje katolickie

Religijność i katolickość Polaków przejawia się także w przynależności do ruchów i wspólnot religijnych. W świetle badań w ruchy i stowarzyszenia katolickie angażuje się w Polsce około 2.5 mln wiernych, którzy należą do około 140 rozmaitych wspólnot formacyjnych i charytatywnych.

Do najbardziej znaczących grup należą:

  • Domowy Kościół
  • Wspólnota Życia Chrześcijańskiego – związana z zakonem jezuitów
  • Opus Dei – działające w Polsce od 1989
  • Droga Neokatechumenalna
  • Stowarzyszenie Harcerstwa Katolickiego "Zawisza” – ruch harcerski, którego głównym celem jest wzbudzanie w młodych ludziach wartości katolickich
  • Akcja Katolicka – erygowana przez Episkopat Polski w 1996
  • Ruch Światło-Życie – założony przez ks. Franciszka Blachnickiego
  • Ruch Odnowy w Duchu Świętym
  • Żywy Różaniec
  • Klub Inteligencji Katolickiej

W Polsce działają też liczne świeckie stowarzyszenia katolickie, jak np. Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży czy Katolickie Stowarzyszenie Dziennikarzy.

Istnieją także Fundacje zajmujące się promocją wartości katolickich:

  • Fundacja Świętego Mikołaja, która pomaga m.in. rodzinnym domom dziecka, samotnym matkom, zajmuje się sytuacją matek w pracy.
  • Fundacja Dzieło Nowego Tysiąclecia, która ufundowała 2500 stypendiów dla młodzieży szkolnej kierującej się w życiu nauczaniem Jana Pawła II;


                                     

5. Inicjatywy katolików świeckich

Katolickie grupy świeckich podejmują wiele inicjatyw integrujących to środowisko i kształtujących ich wiarę. Do najbardziej znanych należą:

  • Stowarzyszenie Kultury Chrześcijańskiej im. ks. Piotra Skargi – organizacja pozarządowa typu non profit łącząca katolików świeckich o poglądach konserwatywnych, która powstała w lipcu 1999 r. z inspiracji działających na świecie Stowarzyszeń Obrony Tradycji, Rodziny i Własności TFP. Prowadzi aktywną działalność społeczną, edukacyjną i oświatową, organizując różne akcje takie jak, coroczny Marsz dla Życia i Rodziny czy wykłady, spotkania i konferencje naukowe. Działa też na rynku wydawniczym: opublikowało jak dotąd kilkadziesiąt książek i wydaje dwa czasopisma: Polonia Christiana i Przymierze z Maryją. Stowarzyszenie finansowane jest dzięki dobrowolnym wpłatom i datkom ze strony darczyńców.
  • Piesze pielgrzymki na Jasną Górę – szacuje się, że w 2012 w 169 pielgrzymkach wzięło udział łącznie 103 tys. osób
  • Tolle.pl – Klub Książki Katolickiej z Lublina
  • Przystanek Jezus – trwający podczas Przystanku Woodstock, przyciągający ok. 1000 osób
  • Tygodnie Kultury Chrześcijańskiej – organizowane co roku w wielu miastach w Polsce, od 1975
  • Stowarzyszenie Harcerstwa Katolickiego "Zawisza" tzw. Skauci Europy – organizacja skautowa, licząca 5385 członków 2018
  • Orszak Trzech Króli – organizowany 6 stycznia, który od 2011 r. jest dniem wolnym od pracy. W 2012 r. odbył się w 24 miastach Polski, a wzięło w nim udział ok. 100 tys. katolików
  • Misterium męki Pańskiej w Poznaniu – w 2012 misterium w Poznaniu obejrzało kilkadziesiąt tysięcy osób, a spektakl w Warszawie wystawiony przez tych samych aktorów z Poznania: 30 tys. Coraz większą popularność zdobywa także Misterium męki Pańskiej w Górze Kalwarii.
  • Przeznaczeni.pl – portal dla katolików poszukujących znajomych docelowo: małżonka, podzielających te same wartości. W serwisie zarejestrowało się 300 tys. osób, dzięki serwisowi zawarto ponad 1000 małżeństw.
  • Catholic Voices Polska – grupa świeckich katolików przygotowanych do mówienia w mediach o swej wierze
  • Rodzina Radia Maryja – związana z Radiem Maryja
  • Droga św. Jakuba w Polsce – szlaki wytyczane przez polskich katolików, którymi pielgrzymi przemierzają do Santiago de Compostela
  • Akademia Familijna – kursy dla małżeństw, w których wzięło udział ok. 1300 par
  • Ogólnopolskie spotkanie młodzieży Lednica 2000 – gromadzące co roku ponad 50 tys. młodych ludzi; oraz pokrewne inicjatywy, np. Lednica seniora czy Dom JP2
                                     

6.1. Media katolickie w Polsce Prasa katolicka

Najważniejsze tytuły:

  • Niedziela
  • Przewodnik Katolicki
  • tygodniki
  • Gość Niedzielny
  • Idziemy
  • Nasz Dziennik
  • dzienniki
  • Znak
  • Przegląd Powszechny – wydawany przez jezuitów
  • Rycerz Niepokalanej – ok. 120 tys. nakładu
  • Więź
  • Nowe Życie – pismo Archidiecezji wrocławskiej
  • Króluj nam Chryste – ogólnopolskie pismo dla ministrantów, ok. 10 tys. nakładu
  • W drodze – wydawany przez dominikanów
  • List – wydawany w Krakowie, ok. 15 tys. nakładu
  • Magazyn Familia – wydawany przez Edycję Świętego Pawła, ok. 15 tys. nakładu
  • miesięczniki
  • Polonia Christiana – wydawane przez Stowarzyszenie Kultury Chrześcijańskiej im. ks. Piotra Skargi
  • Miłujcie się! – wydawane przez Chrystusowców – nakład ok. 220 tys. egz.
  • dwumiesięczniki
  • Krzeszowska Pani – dwumiesięcznik Sanktuarium Matki Bożej Łaskawe w Krzeszowie
  • Fronda – ok. 5 tys. nakładu
  • kwartalniki
  • roczniki
  • Teologia Polityczna – ok. 2.1 tys. nakładu, wydawane przez Fundację Świętego Mikołaja
  • 44 / Czterdzieści i Cztery
  • ukazujące się nieregularnie

Prasa katolicka ma ok. 2 proc. udziałów w rynku.

                                     

6.2. Media katolickie w Polsce Radiowe stacje katolickie

Po 1989 roku katolickie rozgłośnie powstały w niemal wszystkich diecezjach. Ich słuchalność rzadko przekracza 2–3%. Większość stacji należących do diecezji uczestniczy w dwóch sieciach radiowych o charakterze ogólnopolskim, które powstały przy udziale kapitału zewnętrznego. Jest to Vox FM, skupiające 8 stacji diecezjalnych, oraz Radio Plus Polska Zachód, do którego należy 11 stacji. Najsilniejszą pozycję wśród polskich rozgłośni religijnych ma Radio Maryja.

                                     

6.3. Media katolickie w Polsce Internetowe portale katolickie

Najważniejsze z nich to:

  • pch24.pl
  • Deon.pl
  • Katolicka Agencja Informacyjna – powstała w 1993 r., trzecia co do wielkości agencja religijna w Europie.
  • Opoka.org.pl
  • Wiara.pl
  • Fronda.pl
                                     

6.4. Media katolickie w Polsce Telewizja katolicka

Najważniejsze programy katolickie to:

  • Religia.tv – zlikwidowany w styczniu 2015
  • TV Trwam

W telewizji publicznej istnieje też pasmo zarezerwowane dla redakcji katolickiej. Prowadzą ją jezuici.

                                     

6.5. Media katolickie w Polsce Wydawnictwa katolickie

Od 1995 co roku w kwietniu odbywają się w Warszawie Targi Książki Katolickiej. W 2012 wzięło w nich udział niemal 140 wystawców, 50 autorów i 18 tys. odwiedzających. Podczas targów przyznawana jest branżowa nagroda Feniks.

Do najważniejszych wydawnictw wydających książki katolickie w Polsce należą:

                                     

6.6. Media katolickie w Polsce Publicyści katoliccy

Oprócz licznych duchownych, także wielu świeckich pisze i mówi na tematy związane z wiarą Kościoła: zarówno do mediów katolickich, jak i świeckich. Są to m.in.:

  • Grzegorz Górny
  • Tomasz Terlikowski
  • Dariusz Karłowicz
  • Marek Horodniczy
  • Paweł Milcarek
  • Zbigniew Nosowski
                                     

6.7. Media katolickie w Polsce Muzyka chrześcijańska

Do znanych katolickich wykonawców muzyki chrześcijańskiej w Polsce należą: 2Tm2.3, Antonina Krzysztoń, Arka Noego, Anastasis, 40 synów i 30 wnuków jeżdżących na 70 oślętach. Ważnym wydarzeniem był Song of Songs Festival, który odbywał się w Toruniu.

                                     

7.1. Kult katolicki w Polsce Święta katolickie

Wiele świąt katolickich w Polsce wrosło w kulturę kraju oraz jest obchodzonych jako dni wolne od pracy. Najważniejsze:

  • 8 maja Dzień św. Stanisława ze Szczepanowa święto głównego patrona Polski
  • Pierwsza niedziela po Wielkanocy:Niedziela Miłosierdzia Bożego, II Niedziela wielkanocna
  • 1 listopada Wszystkich Świętych dzień wolny od pracy
  • 6 stycznia Objawienie Pańskie, pot. Trzech Króli do 1960 dzień wolny od pracy, ponownie od 2011
  • 25 grudnia Narodzenie Pańskie, pot. Boże Narodzenie w Ustawie o dniach wolnych od pracy dni: 25 i 26 grudnia są dniami wolnymi od pracy w ramach świąt Bożego Narodzenia
  • 3 maja Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski święto głównej patronki Polski
  • Najświętszego Ciała i Krwi Pańskiej, pot. Boże Ciało – zawsze w czwartek, po Trójcy Świętej, na koniec maja lub w czerwcu, w 60 dni po Wielkiej Nocy dzień wolny od pracy
  • 15 sierpnia Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, Matki Bożej Boskiej Zielnej dzień wolny od pracy
  • 23 kwietnia: Dzień św. Wojciecha święto głównego patrona Polski
  • Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej, Matki Boskiej Częstochowskiej
  • Zesłanie Ducha Świętego, pot. Zielone Święta lub Zielone Świątki – 50. dzień po Zmartwychwstaniu Chrystusa VIII Niedziela wielkanocna, święto Kościoła obchodzone przez 2 dni 1. dzień wolny od pracy
  • 1 stycznia Bożej Rodzicielki Maryi dawniej: Obrzezania Pańskiego
  • Pierwsza niedziela po wiosennej pełni księżyca:Zmartwychwstanie Pańskie, pot. Wielkanoc 2 dni wolne od pracy
  • 2 listopada Wszystkich wiernych zmarłych, pot. Dzień Zaduszny uznawany przez chrześcijan za święto
  • 25 marca Zwiastowanie Pańskie
                                     

7.2. Kult katolicki w Polsce Sanktuaria i kościoły

Ważne miejsce na mapie polskiego katolicyzmu zajmują sanktuaria maryjne.

Najważniejsze z nich to:

  • Jasna Góra Częstochowa
  • Sanktuarium maryjne w Ludźmierzu
  • Licheń
  • Święta Lipka

Z innych sanktuariów jednym z najczęściej odwiedzanych jest Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach, związane z kultem Miłosierdzia Bożego na podstawie objawień z dzienniczka św. Faustyny.

                                     

7.3. Kult katolicki w Polsce Polscy święci i błogosławieni

Z Polski pochodzi kilkuset świętych i błogosławionych. Czterech z nich zostało patronami Polski. Są to:

  • Święty Wojciech – główny patron Polski
  • św. Stanisław Biskup – główny patron Polski
  • św. Andrzej Bobola
  • św. Stanisław Kostka

Do bardziej znanych należą również:

  • bł. Jerzy Popiełuszko
  • św. Faustyna Kowalska
  • św. Jan Paweł II
  • św. Urszula Ledóchowska
  • św. Albert Chmielowski
  • św. Królowa Jadwiga
                                     

8. Stosunki: Państwo – Kościół

Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 władze publiczne powinny zachowywać bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym. Kościoły i inne związki wyznaniowe są równouprawnione, a stosunki między nimi a państwem są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego.

Roczna suma pieniędzy jaką Polska przeznacza na Kościół i prowadzone przez niego aktywności wynosi – według różnych szacunków – od 1 mld do 5 mld złotych.

Hierarchowie kościelni wnoszą apele do polskich parlamentarzystów pracujących przy zmianach prawodawstwa o zachowanie wartości chrześcijańskich w stosunku np. do kwestii związków partnerskich zapłodnienia pozaustrojowego, eutanazji czy aborcji. Ustawa o mediach zawiera przepisy o respektowaniu wartości chrześcijańskich. Konkordat z 1993 obliguje do dotowania uczelni katolickich i prowadzenia lekcji religii i rekolekcji. Część świąt katolickich jest w Polsce dniami wolnymi od pracy, spośród dni ustawowo wolnych od pracy – 9 z 13 ma charakter wyłącznie religijny. Duchowni są obecni na uroczystościach państwowych, a także w wojsku i służbie zdrowia jako kapelani. Uroczystości religijne są również odprawiane w dniu zaprzysiężenia prezydenta RP, z udziałem zaprzysiężonego prezydenta wraz z marszałkami sejmu, senatu i członkami rządu.

Przez organy państwowe wspomagany jest ruch pielgrzymkowy, a w szkołach, salach szpitalnych, urzędach i Sejmie znajdują się krucyfiksy, czasami portrety zmarłego papieża Jana Pawła II.

Kościół ma w Polsce również wiele przywilejów majątkowych, m.in. ulg podatkowych.

Patrz też:

  • Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską 1925
  • Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską 1993
                                     

9. Stosunki: Kościół w Polsce – Stolica Apostolska

Kościół katolicki w Polsce istnieje oficjalnie od zjazdu w Gnieźnie w 1000 roku, kiedy to Papież powołał pierwsze polskie diecezje. Od 1555 r. w Polsce urzędują nuncjusze apostolscy, którzy stanowią łącznik między krajem a Stolicą Apostolską. Nuncjuszem w Polsce był w latach 1919–1921 abp Ambrogio Damiano Achille Ratti, późniejszy Papież Pius XI. Od 2010 nuncjuszem był abp Celestino Migliore, który zastąpił na tym stanowisku abp. Józefa Kowalczyka. Od 3 listopada 2016 roku nuncjuszem w Polsce jest abp Salvatore Pennacchio mianowany 6 sierpnia 2016 roku przez papieża Franciszka.

                                     

10.1. Misja społeczna Caritas

Najbardziej znaną instytucją charytatywną Kościoła w Polsce jest Caritas Polska, które udziela pomocy doraźnej i długofalowej, materialnej i finansowej osobom bezrobotnym, bezdomnym, chorym, starszym, dzieciom z rodzin ubogich, a także imigrantom i uchodźcom. Caritas udziela również pomocy humanitarnej ofiarom wojen, kataklizmów i nieszczęść naturalnych poza granicami Polski. W 2010 na realizację swych celów statutowych Caritas Polska wydała 188.1 mln zł. Dla porównania, WOŚP wydała w 2010 42.9 mln zł.

                                     

10.2. Misja społeczna Szkolnictwo katolickie

W 2004 roku Kościół prowadził:

  • 417 szkół ponadpodstawowych 83 tys. uczniów,
  • 69 szkół wyższych i uniwersytetów 100 tys. słuchaczy, m.in. KUL, UKSW, Uniwersytet Jana Pawła II, Bobolanum, Ignatianum; patrz też: Uczelnie teologiczne w Polsce.
  • 1240 przedszkoli i szkół podstawowych 133 tys. uczniów,
                                     

10.3. Misja społeczna Opieka zdrowotna i społeczna

W 2004 roku Kościół prowadził:

  • 244 ambulatoria,
  • 267 domów starców i zakładów opieki,
  • 33 szpitale,
  • 538 sierocińców oraz domów opieki dla dzieci.
                                     

10.4. Misja społeczna Pomoc krajom trzeciego świata

Ponad 1.1 mln dolarów przekazali katolicy w Polsce w 2011 roku na projekty misyjne realizowane za pośrednictwem Papieskiego Dzieła Rozkrzewiania Wiary. Zebrane przez Polaków ofiary zostały przekazane do czterech krajów. Są nimi: Gambia, Liberia, Sierra Leone i Indonezja.

                                     

11.1. Własność i finanse Kościoła Własność

Kościół w Polsce ma:

  • 17 533 kościołów i kaplic,
  • i ok. 160 tysięcy hektarów gruntów.
                                     

11.2. Własność i finanse Kościoła Finanse

Kard. Kazimierz Nycz w maju 2013 podał, że roczne wydatki Kościoła w Polsce wynoszą ok 8 mld zł, przy czym z "ofiar ludzkich na tacę” Kościół uzyskuje co roku ponad 6 mld zł a od państwa ok. 2 mld zł. Według danych ogłoszonych w 2018 na łamach tygodnika "Newsweek” wierni przekazują "na tacę” rocznie 720 mln zł. Państwo współfinansuje m.in. szkoły katolickie, kościelne zabytki sakralne, duszpasterstwa w służbach mundurowych, więziennictwie i szpitalach oraz naukę religii w szkołach publicznych w tym uposażenie katechetów szkolnych. W 2015 nakłady w tym zakresie wyniosły ok. 2 mld zł, zaś w 2018 przekraczały 1.8 mld zł nie uwzględnia się tutaj niektórych dotacji, np. na instytucje kierowane przez Tadeusza Rydzyka. W konsekwencji według danych z 2018 "60-70 procent przychodów Kościoła katolickiego w Polsce to pieniądze podatników”.

                                     

11.3. Własność i finanse Kościoła Prace Komisji majątkowej

Według niepełnych danych sporządzonych przez stronę kościelną w drugiej połowie lat 50., 19 z 25 wówczas istniejących diecezji utraciły:

  • 901 budynków mieszkalnych,
  • 550 domów katechetycznych, parafialnych i rekolekcyjnych,
  • 91 tys. ha ziemi i lasów,
  • 2203 budynki, w tym
  • 60 szkół i przedszkoli,
  • 15 szpitali i sanatoriów,

a zakony utraciły:

  • 807 budynków niegospodarczych w całości i 381 budynków niegospodarczych w części,
  • 278 miejsc kultu.
  • 318 innych nieruchomości,
  • 17 tys. ha ziemi,

Łączne straty Kościoła wyniosły 155 tys. ha gruntów.

Komisja majątkowa przekazała tytułem zwrotu lub jako mienie zastępcze za dobra przejęte wcześniej przez Państwo kościelnym osobom prawnym:

  • rekompensatę i odszkodowania w wysokości 143 534 231.41 zł. Placówki oświatowe Kościoła są dotowane przez państwo lub placówki samorządu terytorialnego w przypadkach i na zasadach określonych przez odpowiednie ustawy.
  • ponad pół tysiąca nieruchomości o łącznym obszarze 65 537.9704 hektarów i wartości ok. 5 mld zł
                                     

11.4. Własność i finanse Kościoła Fundusz Kościelny

W związku z przejęciem przez Państwo w 1950 r. tzw. dóbr martwej ręki utworzono Fundusz Kościelny, który finansuje składki na ubezpieczenia społeczne duchownych różnych wyznań, jeżeli nie są za nich opłacane składki z innych tytułów. W 2018 z Funduszu finansowano także remonty obiektów sakralnych o wartości zabytkowej oraz działalność opiekuńczo-charytatywną kościołów i innych związków wyznaniowych.

                                     

12. Duchowieństwo

Od 7 czerwca 2014 Prymasem Polski jest abp Wojciech Polak.

Duchowni rzymskokatoliccy w Polsce to:

  • 133 biskupów,
  • 31 diakonów stałych,
  • 23.3 tys. sióstr zakonnych,
  • 1.5 tys. braci zakonnych,
  • 22.2 tys. księży diecezjalnych,
  • 6.3 tys. księży zakonnych,

działających w 10 263 parafiach.

W Polsce istnieje łącznie ok. 50 seminariów duchownych, w których klerycy przygotowują się do przyjęcia święceń kapłańskich. W 2003 roku w Polsce było 6.4 tys. kleryków, a w 2011 roku – 3.2 tys. Liczba wyświęcanych księży diecezjalnych w latach 2013–2017 wynosi odpowiednio: 401, 355, 329, 334 i 323.

Patrz też:

  • Diakonat stały w Polsce
  • Polscy biskupi katoliccy
                                     

13. Kościoły katolickie w Polsce nieuznające zwierzchnictwa papieża

Kościół Katolicki w Rzeczypospolitej Polskiej jest największą z katolickich wspólnot wyznaniowych w Polsce.

W Polsce działają także inne Kościoły odwołujące się w swojej nazwie i teologii do katolicyzmu, lecz nieuznające zwierzchnictwa papieża, jak np.:

  • Polski Narodowy Katolicki Kościół w RP.
  • Kościół Starokatolicki Mariawitów w RP,
  • Kościół Starokatolicki w RP,
  • Kościół Polskokatolicki w RP,
  • Kościół Katolicki Mariawitów w RP,