Poprzednia

ⓘ Istria – półwysep w południowej Europie, w północnej części Morza Adriatyckiego. Zdecydowana jego większość należy do Chorwacji, tylko niewielka północna część ..




Istria
                                     

ⓘ Istria

Istria – półwysep w południowej Europie, w północnej części Morza Adriatyckiego. Zdecydowana jego większość należy do Chorwacji, tylko niewielka północna część do Słowenii, a najbardziej na północ wysunięte miasteczko Muggia do Włoch. Leży między zatokami Triesteńską, Kvarner i Rijecką. Za północno-wschodnią granicę półwyspu uznaje się zazwyczaj pasmo górskie Ćićarija i dolinę rzeki Rosandra. Powierzchnia: ok. 3.5 tys. km². Ludność ok. 330 tys.

Istrię tradycyjnie dzieli się na trzy części: Białą Istrię, Szarą Istrię i Czerwoną Istrię. Nazwy pochodzą od koloru ziemi. W pierwszej części dominują białe skały wapienne, w drugiej szare skały fliszu niekiedy o żółtym lub zielonym odcieniu, w trzeciej czerwona gleba zawierająca wiele związków żelaza.

Duża część półwyspu jest górzysta Učka, 1396 m n.p.m. z wybitnie zaznaczonymi zjawiskami krasowymi. Brzegi w części wschodniej strome. Panuje tutaj klimat śródziemnomorski. Porasta go roślinność krzaczasta makia, sziblak i lasy dębowe. Główne rzeki: Dragonja, Mirna i Raša. Na Istrii rozwinięta jest turystyka i znajdują się tam liczne kąpieliska, z których największe to Opatija.

Główne miasta: Portorož, Piran, Koper Słowenia, Pula, Rovinj, Pazin, Poreč, Umag. Siedzibą władz administracyjnych chorwackiej Istrii jest Pazin.

                                     

1. Gospodarka

  • produkcja soli z wody morskiej
  • turystyka
  • uprawa zbóż
  • górnictwo węgla kamiennego zagłębie Raša
  • wydobycie boksytów
  • hodowla bydła
  • uprawa winorośli
  • uprawa oliwek
                                     

2. Historia

  • VII-VIII wiek pojawienie się na Istrii Słowian
  • do końca lat pięćdziesiątych mniej więcej ćwierć miliona osób, należących w większości do włoskiej grupy etnicznej, opuściło Istrię w związku z jej przejściem pod władzę Jugosławii; na ich miejsce przybyli migranci z innych krajów Jugosławii
  • 1954 Triest otrzymały Włochy, pozostałą część Istrii poza Muggią Jugosławia
  • 1797 część należąca do Wenecji zostaje zajęta przez Austrię
  • 1920 w Rapallo przyznana Włochom
  • w ostatniej ćwierci XII wieku część półwyspu stała się księstwem Meranii
  • 1947 przyznana Jugosławii bez części pn zach., przyłączonej do Triestu
  • w XV i XVI wieku doszło do wyludnienia Istrii w wyniku epidemii, wojen i głodu; do opustoszałego kraju sprawadzono wielu osadników z Półwyspu Bałkańskiego
  • 1945 – partyzanci komunistyczni Josip Broz Tito zamordowali na Istrii około 5 tys. Włochów, a setki tysięcy Włochów uciekły z półwyspu.
  • w II wieku p.n.e. podbita przez Rzymian 178 p.n.e. bitwa nad rzeką Timavus – Rzymianie dowodzeni przez Aulusa Manliusza Wulsona rozbili siły Istrów
  • w średniowieczu rywalizacja między patriarchatem Akwilei, Wenecją a Habsburgami o posiadłości na Istrii
  • 1809–1815 należy do Prowincji Iliryjskich Napoleona
  • w XV wieku podzielona między Austrię i Wenecję
  • przed II wiekiem p.n.e. zamieszkana przez plemiona iliryjskie
  • od roku 538 n.e. pod władzą Bizancjum
  • 1991 miejsce Jugosławii zajęły Chorwacja i Słowenia
  • 1918 zajęta przez Włochy
  • od VIII wieku w królestwie Franków
                                     

3. Sytuacja etniczna i językowa

Dla Istrii od stuleci charakterystyczne jest współwystępowanie wielu grup etnicznych i języków. Do autochtonicznych języków półwyspu należą:

  • język słoweński, w tym dialekty przymorskie i język standardowy;
  • dialekt wenecki oraz włoski język standardowy;
  • język chorwacki, w tym dialekty czakawskie i język standardowy;
  • język istriocki, używany przez mieszkańców sześciu miast na południu Istrii;
  • język istrorumuński, używany przez ludność wschodnioromańską, która zamieszkuje Istrię już od średniowiecza.
  • czarnogórski dialekt języka serbsko-chorwackiego, używany przez mieszkańców miejscowości Peroj;

W przeszłości na terenie Istrii używany był również język friulski.

Większość ludności półwyspu stanowią migranci z innych części byłej Jugosławii, którzy przybyli tutaj po II wojnie światowej. Używają oni głównie języka serbsko-chorwackiego, języka słoweńskiego lub języka albańskiego.

Według wyników spisów powszechnych językami ojczystymi mieszkańców półwyspu są:

  • i inne.
  • język albański dla 2.5 tys. mieszkańców;
  • język serbsko-chorwacki dla 220 tys. mieszkańców;
  • język słoweński dla 64 tys. mieszkańców;
  • język włoski dla 33 tys. mieszkańców;

Na obszarze Istrii funkcjonują trzy języki urzędowe:

  • język słoweński w Słowenii
  • język włoski we Włoszech, Słowenii i w regionie administracyjnym Istarska županija, obejmującym większość chorwackiej Istrii
  • język chorwacki w Chorwacji