Poprzednia

ⓘ ZSU-23-4 Szyłka” – poczwórnie sprzężone samobieżne działo przeciwlotnicze, opracowane w latach 1957–1961 w Związku Radzieckim przez biuro projektowe Astrowa. Sk ..




ZSU-23-4
                                     

ⓘ ZSU-23-4

ZSU-23-4 "Szyłka” – poczwórnie sprzężone samobieżne działo przeciwlotnicze, opracowane w latach 1957–1961 w Związku Radzieckim przez biuro projektowe Astrowa. Skrót ZSU pochodzi od rosyjskiej nazwy Zienitnaja samochodnaja ustanowka, a Szyłka to nazwa rosyjskiej rzeki, lewego dopływu Amuru. Dalsza część oznaczenia zestawu to kaliber działek – 23 mm – i ich liczba – 4. W kodzie NATO system ten otrzymał oznaczenie Awl prawdopodobnie z powodu pomyłki lub skojarzenia z rosyjskim słowem szyło oznaczającym właśnie to narzędzie.

                                     

1. Historia

W latach 50. używane przez Armię Radziecką przeciwlotnicze działo samobieżne ZSU-57-2 nie odpowiadało już wymaganiom stawianym przed tego typu sprzętem. Wyposażone wyłącznie w celownik optyczny, który ograniczał zdolność prowadzenia celnego ognia tylko do warunków dobrej widoczności i charakteryzujące się niską prędkością naprowadzania armat, nie stanowiły skutecznej broni przeciwko poruszającym się z dużą szybkością celom. Ponadto, pojazd nie posiadał stabilizacji uzbrojenia, przez co skuteczność ognia w ruchu była niewielka, a odkryty przedział bojowy uniemożliwiał działanie w terenie skażonym bronią ABC.

Pod koniec lat 50. w biurze konstrukcyjnym Astrowa rozpoczęto intensywne prace nad skonstruowaniem nowego typu działa, którego podwozie pochodziło z transportera gąsienicowego GM-575, który z kolei został zbudowany na podstawie czołgu pływającego PT-76, a armaty AZP-23 z holowanego dwulufowego zestawu artyleryjskiego ZU-23-2. Nowy zestaw przeciwlotniczy posiadał również radar z paraboliczną anteną do śledzenia celów. Naprowadzanie, obliczenie parametrów lotu i strzelanie odbywało się w pełni automatycznie. Proces odnalezienia celu, określenia jego położenia i prędkości, odbywał się przy pomocy pokładowej stacji radiolokacyjnej typu 1RL33 RPK-2 Toboł działającej w mikrofalowym paśmie Ku o zakresie od 14.6 do 15.6 GHz. Stacja radiolokacyjna była zdolna wykryć cel z odległości 20 km i śledzić go na dystansie do 6 km.

Naprowadzanie na cel odbywało się na podstawie przelicznika 1A7 zbudowanego głównie w oparciu o urządzenia elektromechaniczne zasilane prądem zmiennym, za pomocą systemów elektrohydraulicznych, na wypadek awarii także ręcznie. Chłodzone cieczą o wymuszonym obiegu lufy armat były przeładowywane energią gazów prochowych odprowadzanych przez boczny otwór w lufie i ryglowane zamkiem klinowym, poprzez jego ruch pionowy. Zasilanie odbywało się z taśm nabojowych o rozdzielnych ogniwach. Zasobniki zawierały po 550 pocisków dla armat górnych i 450 dla dolnych. Ciekawostką było zasilanie w energię elektryczną ±57 V, w warunkach bojowych zapewniane przez generator oparty na turbinie. Ze względu na gorące gazy spalinowe nie wolno stać do kilkunastu metrów za tyłem pojazdu podczas zasilania przez wspomnianą turbinę.

Ostrzał samolotów mógł być prowadzony z miejsca lub podczas jazdy z prędkością do 25 km/h, krótkimi seriami po 3 do 10 strzałów z każdej lufy. Do celów poruszających się z dużą szybkością, strzelano dłuższymi seriami po 50 strzałów z jednej lufy. Szyłki działały zazwyczaj parami, posuwając się w odległości około 200 metrów od siebie i 400 metrów od osłanianego zgrupowania lub obiektu wojskowego. Chociaż pojazd zbudowano na udanym podwoziu czołgu pływającego PT-76, to Szyłka nie miała zdolności pływania i potrafiła jedynie pokonywać brody o głębokości do 1 metra.

                                     

2. Armata

Czterolufowy zestaw armat automatycznych Afanasjewa-Jakuszewa kalibru 23 mm Długość luf: 2010 mm 87.3 kalibrów Prędkość początkowa pocisku: 970 m/s Masa pocisku: 178 g Szybkostrzelność – ze wszystkich luf:
  • praktyczna: 400 strzałów na minutę
  • teoretyczna: 2000 strzałów na minutę
Skuteczny zasięg: 2.0–2.5 km Skuteczna wysokość ostrzału: 1.5–2.0 km
                                     

3. Wersje zestawu ZSU-23-4

  • ZSU-23-4M – zmodernizowana w 1977 roku Szyłka, wyposażona w nową stację radiolokacyjną, systemem obliczania parametrów lotu celu i osłoną armat.
  • ZSU-23-4M4 – zmodernizowana wersja przeznaczona dla armii Ukrainy.
  • ZSU-23-4M5 – zmodernizowana wersja przeznaczona dla armii Białorusi.
  • ZSU-23-4 – pierwsza podstawowa wersja zestawu

Pozostałe modyfikacje polegały głównie na dodaniu wyrzutni pocisków rakietowych oraz wymiany systemów elektronicznych.

                                     

4. Polska modyfikacja – ZSU-23-4MP Biała

Opracowana w 2000 roku przez Zakłady Mechaniczne "Tarnów” S.A. obecnie Bumar Żołnierz S.A. w Tarnowie polegająca na:

  • zmniejszeniu składu załogi z 4 do 3 osób,
  • umożliwieniu wykorzystania najnowszych rodzajów podkalibrowej amunicji artyleryjskiej, która pozwala zwiększyć zasięg zwalczania celów powietrznych i naziemnych,
  • zastosowaniu urządzeń pasywnej obserwacji w podczerwieni do śledzenia celów w każdych warunkach pogodowych i na większe odległości
  • poprawieniu własności trakcyjnych i zwiększenie zasięgu działania Szyłki.
  • wyeliminowanie radaru i reflektorów podczerwieni służących dowódcy i kierowcy do obserwacji nocnej, co istotnie ograniczyło emisje radiowe i termiczne przyczyniając się do utrudnienia wykrywalności zestawu,
  • zastosowaniu pasywnego cyfrowego, optoelektronicznego systemu kierowania ogniem z układem automatycznego śledzenia celu w dzień i w nocy,
  • wyposażeniu zestawu w pociski rakietowe GROM, o dwukrotnie większym zasięgu niż działka,


                                     

5. Służba

Działa ZSU-23-4 weszły do uzbrojenia Armii Radzieckiej w 1964, a później także na wyposażenie innych armii Układu Warszawskiego w tym ludowego Wojska Polskiego, oraz państw arabskich.

Pierwsze użycie bojowe Szyłek miało miejsce prawdopodobnie podczas wojny sześciodniowej w 1967 i wojny na wyczerpanie lat 1967–70. Najbardziej spektakularne ich wykorzystanie miało miejsce podczas wojny Jom Kipur w 1973, kiedy to egipskie i syryjskie zestawy zestrzeliły 30 izraelskich samolotów, dowodząc swej skuteczności. Później używano Szyłek jeszcze wielokrotnie, głównie w konfliktach bliskowschodnich, ale także w Pakistanie. ZSU-23-4 były także intensywnie wykorzystywane podczas wojny wietnamskiej. Podczas wojny domowej w Angoli lat 1974–1991 znajdowały się na uzbrojeniu wspieranego przez Kubę MPLA. Dysponowała nimi Libia podczas krótkiego konfliktu z Egiptem w czerwcu 1977. Używała ich Somalia w czasie wojny w Ogadenie w latach 1977–1978. Szyłek użyli radzieccy komandosi GRU podczas szturmu pałacu i obalenia legalnego prezydenta Hafizullaha Amina w Kabulu w 1979 operacja "Sztorm-333” jako wsparcie atakujących. Podczas radzieckiej interwencji w Afganistanie używano zestawów Szyłka do zwalczania afgańskich pojazdów opancerzonych BMP-1 i BRDM-2. Dysponowała nimi armia syryjska w Libanie podczas wojny 1982 roku. Były wykorzystywane przez Irak podczas wojny z Iranem 1980-1988 i w operacji Pustynna Burza w 1991 oraz II wojny w zatoce w 2003. Z sukcesem wykorzystywali je Ormianie przeciwko azerskiemu lotnictwu podczas konfliktu o Górski Karabach 1991–1994 i bojownicy czeczeńscy w czasie I wojny czeczeńskiej zestrzelili w lutym 1995 rosyjski Su-25. Używały jej zarówno Rosja jak i Czeczenia w czasie II wojny czeczeńskiej w latach 1999–2003. W 2008 roku były wykorzystywane w konflikcie zbrojnym między siłami wojskowymi Gruzji a wojskami separatystycznej Osetii Południowej. W 2011 w trakcie wojny domowej w Libii oraz aktualnie w Syrii przez wojska rządowe prezydenta Baszszara al-Asada a zbrojną opozycją - specjalnie w walkach miejskich.

                                     

6. Użytkownicy

Obecni użytkownicy

  • Angola: Około 20 dostarczonych z ZSRR.
  • Laos: około 10
  • Jordania: 16 w 1995 dostarczonych z ZSRR. 45 w 2008
  • Rosja: ~133 w czynnej służbie w 2011.
  • Mali
  • Kamerun: 200 zamówionych w Rosji 128 dostarczonych, Ale w 2011 roku nowa umowa została zaakceptowana przez Rosję na 300-350 egzemplarzy.
  • Ukraina
  • Peru 36
  • ISIS: Zdobyło niewiele egzemplarzy z armii syryjskiej.
  • Turkmenistan: 28
  • Syria: 400 dostarczonych z ZSRR.
  • Algieria: 210 sztuk stan na 1995 rok. Nawiązując do innych źródeł, 310 sztuk zostało dostarczonych z ZSRR.
  • Iran: Około 100
  • Polska: 44 z 87. 150 dostarczonych. Większość z nich zostanie zmodernizowana do standardu ZSU-23-4MP Biała.
  • Armenia
  • Liban
  • Azerbejdżan
  • Wielka Brytania: 2 egzemplarze służą do szkolenia.
  • Izrael: 60. Zdobyte z Arabskich armii podczas Arabsko-Izraelskiego konfliktu.
  • Jemen: 30
  • Kongo: 8
  • Wietnam: 100
  • Nigeria: 30
  • Ekwador: 34 dostarczonych z Nikaragui w 1997 roku.
  • Gwinea Bissau: 16 dostarczonych w ZSRR.
  • Irak: Około 200
  • Mongolia
  • Mozambik
  • Egipt: 350 w 1995. 330 dostarczonych z ZSRR, Podpisano także nową umowę z Rosją.
  • Białoruś
  • Korea Północna: > 100 dostarczonych z ZSRR.
  • Libia
  • Maroko
  • Afganistan: 20 dostarczonych z ZSRR.
  • Gruzja: 38
  • Węgry: 22 1970-1990. 14 dostarczonych z ZSRR.
  • Etiopia: 60
  • Kuba: 36 w 1995 dostarczonych z Rosji.
  • Indie: 100 dostarczonych z ZSRR.


                                     

6.1. Użytkownicy Byli użytkownicy

  • Niemcy: Wycofane z eksploatacji.
  • Somalia: 4, Wszystkie zniszczone w wojna w Ogadenie
  • NRD: 131 dostarczonych z ZSRR.
  • ZSRR: Przekazano państwom członkowskim.
  • Nikaragua: Sprzedane do Ekwadoru.
                                     

6.2. Użytkownicy Oceniający

  • Stany Zjednoczone: Stany Zjednoczone obsługiwały kilka ZSU-23-4 w celach testowych. Większość z nich znajduje się w Camp Pendleton.
                                     

7. W muzeach

  • Muzeum Broni i Militariów - Witoszów
  • Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie – Muzeum Polskiej Techniki Wojskowej
  • Muzeum Obrony Przeciwlotniczej w Koszalinie